Ogólne ramy programu spółdzielczego zaowocowały w czasie okupacji hitlerowskiej w pracach nad kierunkami rozwoju spółdzielczości po wojnie, którymi kierował M. Rapacki. W okres okupacji hitlerowskiej spółdzielczość spożywców "Społem" wchodziła jako silna i zwarta organizacja, której w Generalnej Guberni okupant powierzył ważne funkcje w dziedzinie aprowizacji ludności. Była ona jednak przede wszystkim ostoją polskiego ruchu oporu. Dzięki zaiste heroicznym wysiłkom spółdzielczość spożywców "Społem" zdołała zachować swą substancję.

Manifest PKWN sankcjonował istnienie i dawał możliwość rozwoju spółdzielczości w nowych warunkach ustrojowych. W listopadzie 1944 r. Kongres Spółdzielczy w Lublinie podjął uchwałę o zjednoczeniu ruchu spółdzielczego. Powstały wówczas: Związek Rewizyjny Spółdzielni RP oraz "Społem" Związek Gospodarczy Spółdzielni RP. Spółdzielczość była wówczas jedynym ruchem społeczno–gospodarczym przejętym przez władzę ludową z poprzedniego okresu – jako wzór dla tworzącego się handlu państwowego.

W 1948 r. w wyniku powojennych antagonizmów i tzw. "bitwy o handel" nastąpiła reorganizacja ruchu spółdzielczego, która wyłoniła poszczególne związki spółdzielcze. W miejsce Związku Rewizyjnego i Gospodarczego – z 1944 r., powołano Centralę Spółdzielni Spożywców "Społem". W końcu 1949 r. skreślono z nazwy "Społem" i przemianowano nazwę Centrali na Związek Spółdzielni Spożywców.

Z dniem 1 stycznia 1950 r. decyzją ówczesnych władz Związek zmuszony został do zaprzestania prowadzenia operatywnej działalności gospodarczej, stracił hurt, własne przedsiębiorstwa i fabryki, które powstawały dzięki gospodarności i zaradności spółdzielców. U podstaw tych decyzji legło przekonanie o niższości własności spółdzielczej w stosunku do własności państwowej. W tym czasie, w skali kraju spółdzielnie spożywców przekazały przedsiębiorstwom handlu państwowego ok. 2 tys. sklepów mięsnych, 1 tys. wyspecjalizowanych sklepów owocowo–warzywnych, kilkaset sklepów ogólno spożywczych oraz 730 składów opałowych i wiele innych placówek spółdzielczych.

Czarę goryczy spółdzielni dopełniła utrata członkostwa w MZS. Historyczna nazwa "Społem" została dopiero przywrócona w 1957 r . Wśród tzw. "znawców spółdzielczości", usiłuje się kształtować opinię, że w okresie PRL–u spółdzielczość była specjalnie faworyzowana przez ówczesne władze, co pozwalało na jej systematyczny rozwój. Było niestety wprost przeciwnie. Bez żadnej przesady można stwierdzić, że w okresie PRL działalność spółdzielczości spożywców "Społem" była "syzyfową pracą" – ustawiczną walką o byt. Nie dość, że ograniczano przydziały nowych sklepów dla spółdzielni, to jeszcze zabierano coraz to inne grupy sklepów i całe branże, by następnie oddać je handlowi państwowemu.