Z kolei program pracy oświatowej i podniesienia dobrobytu ludu, opracowany przez Ewarysta Estkowskiego na polecenie Ligi Polskiej, przyczynił się do zakładania w Wielkopolsce, w latach czterdziestych, spółdzielni spożywców. Estkowski bowiem inicjował m.in. organizowanie spółek konsumpcyjnych. Z Wielkopolski idea spółdzielczości spożywców przedostała się na inne tereny zaboru pruskiego zamieszkiwane przez ludność polską.

Zasługi dla rozwoju wielkopolskiej spółdzielczości położył również Karol Libelt, autor napisanej w 1844 roku rozprawy "O stowarzyszeniach", współpracujący z Karolem Marcinkowskim.
Oto zawarte w niej prototypowe zasady działania wszelkiego rodzaju towarzystw, w tym także spółdzielni:

• dobra pojedynczych osób nie można urzeczywistnić bez dobra ogólnego
• nie siłą jednego, ale tylko wzmożonymi siłami wielu wielkich rzeczy dokonać można
• pracując dla dobra publicznego, pracujemy dla dobra ogólnego

W tym też kierunku poszła działalność poznańskich krzewicieli pracy organicznej, którzy urzeczywistniali swój program za pomocą spółdzielni kredytowej jako instytucji najpełniej zaspokajającej silne zapotrzebowanie na kredyt. Nie mogły go zapewnić nieliczne i słabe polskie banki prywatne. Wspólną cechą wielkopolskich spółdzielni, najogólniej rzecz biorąc, było uspołecznienie zysku.

Za pioniera w szerzeniu idei uspołecznienia zysku uważa się ks. Augustyna Szamarzewskiego (1832—91), który jako pierwszy patron spółek koncepcję tę przeniósł na grunt Związku Spółek Zarobkowych i Gospodarczych.

Zadaniem tego związku, utworzonego w Poznaniu w 1871 r., było:

• rozpowszechnianie spółek
• wymiana doświadczeń i doskonalenie organizacji spółek istniejących
• obrona wspólnych interesów i szerzenie zdrowych pojęć o potrzebie i korzyściach spółek
• ułatwianie kredytu i obiegu kapitałów pomiędzy spółkami
• zbieranie materiałów statystycznych
• wydawanie pisma

Wykonaniem powyższych zadań zajmowały się dwa organy związku: komitet główny i patron spółek.