Pozycja Związku Spółek Zarobkowych i Gospodarczych była na tyle poważna, że stał się on członkiem Międzynarodowego Związku Spółdzielczego w Londynie. Ks. Stanisław Adamski utworzył Unię Związków Spółdzielczych. Był kuratorem Banku Związku Spółek Zarobkowych. Wydawał "Poradnik dla Spółek". Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r. był jednym z czołowych działaczy ruchu spółdzielczego. Był członkiem Komitetu Organizacyjnego Banku Polskiego, a od 1923 r. – członkiem Państwowej Rady Spółdzielczej. Był również posłem do Sejmu RP w kadencji 1919—21, a następnie w latach 1922—27 – senatorem. Reprezentował poglądy związane z obozem Chrześcijańskiej Demokracji. Funkcję patrona spółek pełnił do 1927 roku.

W dniu 2 września 1930 r. ks. Stanisław Adamski otrzymał nominację na ordynariusza diecezji katowickiej. Władzę biskupią w diecezji objął 29 listopada 1930 r. i sprawował ją do śmierci w dniu 12 listopada 1967 r. Został pochowany w podziemiach katedry katowickiej. Opublikował łącznie 321 prac. W latach 1902—1929 zajmował się głównie problemami spółdzielczości rolniczej, rzemieślniczej i handlowej.

Naśladowanie Wielkopolan na Pomorzu i Górnym Śląsku

Spółdzielcze osiągnięcia Wielkopolan z powodzeniem naśladowali Pomorzanie, co było tym ważniejsze, że na Pomorzu polska inteligencja stanowiła niewielki procent. Kaszubscy chłopi i rybacy częstokroć od spółdzielni zaczynali swój powrót do polskości. Ekspansja spółdzielczości polskiej na Pomorzu rozpoczęła się w 1892 roku, a od powstania zaś w 1895 roku spółdzielni w Pelplinie zaczęło się tworzenie spółek na Kaszubach w ścisłej łączności z południową częścią Pomorza. Spółki z tego terenu przystępujące do Związku Spółek Zarobkowych i Gospodarczych miały skład wybitnie chłopski.

Na Pomorzu Gdańskim najsilniejsza była spółdzielnia w Lubawie, która swoje znaczenie zawdzięczała w znacznej mierze energii Teofila Rzepnikowskiego (1843—1922), lekarza z tego miasta.
Teofil Rzepnikowski pracował w wielu stowarzyszeniach, szczególnie w powiecie lubawskim, ale najdłużej w ruchu spółdzielczym. Założywszy w 1870 r. Bank Ludowy w Lubawie, kierował nim przez 52 lata. W latach osiemdziesiątych XIX w. rozpoczął działalność we władzach centralnych Związku Spółek Zarobkowych i Gospodarczych. Pracował także w Banku Związku iw latach 1906—1907 był jego dyrektorem. Pomógł założyć oddział tego banku w Toruniu. Przyczynił Teofil Rzepnikowski się do uzyskania przez związek prawa rewizji własnych spółdzielni. Prowadził także szeroką propagandę zasad spółdzielczych. We władzach związku zajmował się specjalnie sprawami Pomorza.

Poza Lubawą, w południowej części Pomorza Gdańskiego do większych należały spółki w Koronowie, Chełmnie i Grudziądzu, a bardziej na północ – w Brusach, Czersku, Szlachcie, Starogardzie, Pelplinie i Sztumie.

Ślązacy rozumieli doskonale swe położenie i nie chcieli należeć do spółdzielni założonych na wzorach niemieckich, aby następnie, zgodnie z zasadami organizacyjnymi tych spółdzielni, nie podlegać ich władzom. Wiedzieli, że chcąc utrzymać odrębność narodową, trzeba stworzyć ludności polskiej własne placówki gospodarcze na zasadach samopomocy.